نماتن چیست ؟

در جستجوی استانداردهای مورد نیاز برای تولیدنرم افزارهای ایرانی بودم (مثل اینکه آیا نیاز است از یونیکد پشتیبانی کنند یا خیر و سوالات مشابه) که با استاندارد نماتن برخورد کردم. از آنجا که مستند زیاد روشن و واضحی از این استاندارد وجود نداشت، سعی کردم یک گرداوری از مطالب مطالعه شده داشته باشم. در نتیجه متنزیر برداشت شخصی و یا یک مطلب جدید نیست و صرفا بریده هایی از مطالبی است که در وب در ارتباط با نماتن جستجو کردم و آنها را که به روشن شدن مفهوم نماتن کمک میکرده، در زیر آورده ام. در آخر نیز لینک همه صفحاتی که برای گردآوری این متن از آنها استفاد کردم، آورده‌ام.

—————————————————————-

این مطلب زیر نظر مجوز GFDL منتشر می‌شود. و کلیه حقوق آن برای همگان آزاد است، بدین شرط که به کلیه شرایط موجود در مجوز GFDL ( که یک نسخه از متن انگلیسی مجوز GFDL در این محل و یک ترجمه غیر رسمی (فارسی) از متن مجوز GFDL که در مرداد ۱۳۸۳ توسط کاوه رنجبر تهیه شده است در این محل ) قرار دارد پایبند باشد.

GNU Logo

GNU Logo

عنوان مطلب : نماتن چیست ؟

بخش ثانی : ندارد

تاریخ انتشار : 08/07/1388 مطابق با 30/09/2009

شماره نسخه : نسخه یک

گردآورنده : ناصر حاجلو

منابع : در انتهای مستند اشاره شده است

ای-میل نویسنده : n.hajloo@gmail.com

Copyright (c) 2009 Nasser Hajloo.

Permission is granted to copy, distribute and/or modify this document under the terms of the GNU Free Documentation License, Version 1.2 or any later version published by the Free Software Foundation;

with no Invariant Sections, no Front-Cover Texts, and no Back-Cover Texts. A copy of the license is included in the section entitled “GNU Free Documentation License”.

—————————————————————-

تدوین نظام جامع مهندسی نرم‌افزار در واقع سال 1367 و با پروژه بررسی وضعیت نرم‌افزار در کشور آغاز شد. از میان مهم‌ترین پروژه‌های انجام شده در این زمینه می‌توان به تدوین مقررات پیمان‌نامه‌های نرم‌افزاری (مپنا)، تدوین برنامه صنعت نرم‌افزار، تدوین و مدیریت پروژه‌های انفورماتیکی، نظام مهندسی نرم‌افزار ایران (نمنا) و آخرین پروژه‌ این موضوع یعنی نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم‌افزار ایران (نماتن) اشاره کرد.

نماتن، یکی از اصلی‌ترین پروژه‌های شورای عالی انفورماتیک جهت سامان‌دهی بازار نرم‌افزار کشور محسوب می‌شود که در سال 1381 طی سه فاز پیش‌بینی شد. هدف اصلی از تدوین نظام جامع مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم‌افزار شامل ضوابط رتبه‌بندی پیمانکاران و مشاوران، ضوابط ارجاع کار، دستیابی به نظام نرم‌افزاری، روش‌های تحویل‌گیری نتایج پروژه‌ها و مسایل حقوقی خاص نظیر مالکیت معنوی است.

کتاب نماتن ۲

کتاب نماتن ۲

پس از تدوین و گردآوری نماتن برای نخستین بار در سال 1383 فاز اول این استانداردها به‌صورت بخشنامه رسمی توسط رییس وقت سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور جهت اجرا به تمامی دستگاه‌های دولتی ابلاغ شد و فاز دوم نیز در سال 1384 و باز هم به‌صورت بخشنامه در اختیار نهادهای ذی‌ربط قرار گرفت.

کارشناسان معتقدند علی‌رغم صرف وقت و هزینه‌های لازم پس از گذشت دو سال هنوز جنبه عملیاتی و کاربردی پیدا نکرده است.

فاز اول نماتن بیشتر به تعریف و نحوه ارجاع پروژه می‌پردازد. بخشنامه فاز یک نماتن شامل شش استاندارد نظیر مشاوره‌های پروژه‌های نرم‌افزاری، تهیه درخواست برای ارایه پیشنهاد (RFP)، نظارت بر پروژه‌های نرم‌افزاری، پیشنهاد (Proposal)، برگزاری مسابقه و ارزیابی پیشنهاد و پیمان‌نامه نرم‌افزاری است.

به‌دنبال انتشار نتایج فاز یک، مهم‌ترین بخش این طرح یعنی نماتن (2) در سال 1383 به مرحله تدوین و گردآوری رسید، با این تفاوت که در این فاز شورای عالی انفورماتیک کارفرما، شرکت مهندسی نرم‌افزاری گلستان مجری و کمیسیون نرم‌افزار انجمن شرکت‌های انفورماتیک به‌عنوان ناظر در این هرم قرار گرفتند. اهم محورهای نماتن (2) شامل استاندارد سند توصیف روش‌شناسی (MDD)، استاندارد طرح مدیریت پروژه (PMP)، استاندارد طرح تضمین کیفیت (GAP)، استاندارد طرح مدیریت پیکربندی (CMP)، استاندارد طرح تصدیق و صحه‌گذاری(VV)، استاندارد طرح آزمون نرم‌افزار، استاندارد طرح انتقال و تحویل نرم‌افزار و استاندارد طرح ضمانت نرم‌افزار است.

فاز (2) نماتن نیز سال 1384 توسط سازمان برنامه و بودجه به دستگاه‌های دولتی جهت اجرا ابلاغ شد. براساس این گزارش فاز نهایی نماتن نیز در سال 1384 به شیوه نماتن (2) به شرکت نرم‌افزاری گلستان واگذار شد. شرح خدمات پیشنهادی نماتن (3) بیشتر حول محورهایی نظیر تدوین طرح جامع نظام مهندسی نرم‌افزار، تهیه و پیاده‌سازی نرم‌افزار مدیریت تغییرات نظام مهندسی، پی‌گیری و اجرای عملی استانداردهای ارجاع کار، بازنگری فاز (1) و (2) و اطلاع‌رسانی پیش‌بینی شده بود که هنوز در اختیار شورای عالی انفورماتیک قرار نگرفته است.

هر کدام از فازهای نماتن بودجه‌ای حدود 18 میلیون تومان را به‌خود اختصاص داده است.

هرچند به‌طور قطعی نمی‌توان گفت به‌کارگیری نماتن در مناقصات دولتی می‌تواند موجب از میان رفتن رانت‌ها شود، اما می‌توان پیش‌بینی کرد ضرورت استفاده از این استاندارد قادر است ضوابط شفافی را هنگام انتخاب پیمانکار در اختیار مناقصه‌گذار قرار دهد و همین قضیه باعث کمرنگ شدن بسیاری از ویژه‌خواری‌ها می‌شود.

یکی از علت‌های اصلی تفاوت‌های عمده قیمت در پیشنهادهای ارجاع پروژه‌های نرم‌افزاری شفاف نبودن نیاز کارفرماست. در صورتی‌ که به‌کارگیری نماتن موجب می‌شود روابط میان کارفرما و مجری به‌طور مشخص تعریف شود.

نماتن، استاندارد جدیدی در حوزه IT است و نمی‌توان انتظار داشت استفاده از این نظام طی مدت کوتاهی همه‌گیر و عمومی می‌شود. نماتن، طرحی است که بستر فرهنگی استفاده از آن در حوزهIT ایجاد نشده است و به اطلاع‌رسانی کافی در این زمینه نیاز دارد.

فازی که مربوط به نتیجه‌گیری و تحویل کار است، هنوز به دستگاه‌ها ابلاغ نشده است. ماهیت فاز (3) نماتن بر خلاف فاز (1) و (2) به‌گونه‌ای است که نیازی به ابلاغ ندارد و در واقع دبیرخانه شورا باید نتیجه کار را تحویل بگیرد. به عبارت دیگر مخاطب فاز (3) بیشتر شورای عالی انفورماتیک و سایر نهادهای دولتی است، زیرا فاز (1) و (2) مجموعه‌ای از استانداردهای نرم‌افزاری را شامل می‌شد که توسط دستگاه‌های دولتی نیازمند اجرا بود. اما فاز (3) به طرح جامع نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم‌افزار می‌پردازد.

قابل ذکر است فاز (1) نماتن 180 صفحه، فاز (2) نماتن 350 صفحه و به احتمال زیاد فاز (3) آن که هنوز منتشر نشده 190 صفحه خواهد بود.

خلاصه‌ای از مستندات نگارش دوم نماتن 1

1- استفاده از خدمات مشاور در تعریف پروژه‌ها
در این مستند روش‌ها و قواعد انتخاب یک مشاور برای تعریف پروژه‌ها در سازمان تدوین شده است. بدون شک، انتخاب و استفاده از مشاوران توانمند، با تجربه و متعهد برای انجام خدمات مشاوره‌ای در تعریف پروژه‌های نرم‌افزاری، کمک شایانی را به تعریف درست پروژه و کاهش قابل توجه مخاطرات مرتبط با آن را خواهد داشت که در اینجا بر با توجه به روش انتخاب بر مبنای کیفیت و در مواردی روش ساده، دستگاه‌ها را در این انتخاب یاری می‌نماید.

2- درخواست برای ارائه پیشنهاد (RFP  –  Request For Proposal)
در روند اجرای یک پروژه یا در فرآیند تهیه یک نرم‌افزار، مسلماً انتخاب مشاور و یا پیمانکار واجد شرایط برای انجام آن، از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. این انتخاب نیز مستلزم آگاهی هرچه بیشتر مشاور یا پیمانکار، از چارچوب و شرایط تعیین شده برای پروژه توسط کارفرما است. به منظور ارائه اطلاعات و شرایط موردنیاز در ارتباط با انجام یک پروژه یا ایجاد یک سیستم نرم‌افزاری، مستندی تحت عنوان درخواست برای ارائه پیشنهاد، توسط کارفرما ارائه می‌شود. مندرجات درخواست برای ارائه پیشنهاد (RFP) به بیان اهداف، داشته ها، خواسته ها، محدودیت‌ها و شرایط مرتبط با پـروژه یا سیستم مورد تقاضا می‌پردازد و بنابراین از اهمیت ویژه‌یی برخوردار است.

3- نظارت
اطمینان از تامین خواسته‌های کاربران (کارفرما) در یک پروژه نرم‌افزاری و تطبیق مراحل تولید نرم‌افزار از دیدگاه مهندسی با طرح‌ها و برنامه‌های از قبل تعیین شده و انجام پروژه براساس شرایط اختصاصی پیمان و رفع موانعی که در هر صورت موجب اختلال در روند اجرائی پروژه می‌شوند دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌باشد.
ناظر پروژه‌نرم‌افزاری از سویی بعنوان امین و نماینده کارفرما برروند اجرای پروژه و فعالیتهای مشاور یا پیمانکار براساس طرح‌های مدیریتی پروژه نظارت داشته و از سوی دیگر شئونات حرفه‌ای وی ایجاب می‌نماید تا بهنگام لزوم، از منابع کارفرما و پیمانکار بطور یکسان و در جهت کاملتر انجام شدن پروژه حمایت نماید.
حساسیت وظایف ناظر در پروژه‌های نرم‌افزاری و ضرورت نظارت بر پروژه‌های مذکور با توجه به این مطلب که روند تکمیل و پیشرفت این پروژه‌ها بصورت فیزیکی قابل لمس و ارزیابی نبوده و تجدید عملیات فنی جهت رفع نارسائی‌های سیستم در انتهای کار مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین کمی و کیفی می‌باشد بیشتر آشکار میگردد. در سند نظارت با بیان اهداف و سازمان انجام کار نظارت به تشریح مسئولیتها و وظایف ناظر پرداخته می‌شود.

4- پیشنهاد (Proposal )
دریافت پیشنهاد به منظور آگاهی کارفرما از دیدگاه‌ها و توانمندیهای اجرایی، فنی و مدیریتی پیشنهاد دهنده در راستای اجرای پروژه یا ایجاد سیستم موردنیاز و همچنین امکان ارزیابی درست و به حداقل رساندن هر گونه تضییع حق مشاوران و پیمانکاران می‌باشد. به منظور جلوگیری از برخورد سلیقه‌ای و تسهیل در امر بررسی و ارزیابی پیشنهادهای دریافتی، لازم است اخذ اطلاعات فوق الذکر توسط یک الگوی یکسان همراه با فرم‌ها یا قالب‌های استاندارد صورت پذیرد. به همین منظور مستند پیشنهاد در راستای ارائه الگویی یکسان و استاندارد برای پیشنهاد تهیه و ارائه شده است.

5- انتخاب مشاور برای انجام پروژه‌های نرم‌افزاری
چنانچه دستگاه تصمیم بر انتخاب مشاور بر مبنای آیین‌نامه اجرایی بند “ه” ماده 29 قانون برگزاری مناقصات داشته باشد، به جای برگزاری مناقصه و انتخاب پیمانکار، می‌تواند نسبت به انتخاب مشاور برای انجام پروژه اقدام نماید. از آنجا که انتخاب این مشاور صرفا برای انجام پروژه‌های نرم‌افزاری انجام‌پذیر است، روش انتخاب بر مبنای کیفیت و قیمت به عنوان روش پیشنهادی انتخاب مشاور بیان شده است.

6- برگزاری مناقصه و ارزیابی پیشنهاد
چنانچه دستگاه کارفرمایی تصمیم به انتخاب پیمانکار بر مبنای مناقصه داشته باشد، برای انجام فرایند مناقصه لازم است مطابق با اصول و روش ارائه شده در این مستند نسبت به انتخاب پیمانکار ذیصلاح اقدام نماید که در این سند چگونگی برگزاری یک مناقصه نرم‌افزاری، ارزیابی پیشنهادهای دریافتی و در نهایت چگونگی انتخاب برنده مناقصه تهیه و تدوین شده است.

7- ارزیابی پیشنهادها برای انتخاب مشاور
چنانچه دستگاه تصمیم بر انتخاب مشاور بر مبنای آیین‌نامه اجرایی بند “ه” ماده 29 قانون برگزاری مناقصات داشته باشد، به جای برگزاری مناقصه و انتخاب پیمانکار، می‌تواند نسبت به انتخاب مشاور برای انجام پروژه اقدام نماید. در این حالت برای انجام فرایند انتخاب مشاور لازم است مطابق با اصول و روش ارائه شده در این مستند نسبت به انتخاب مشاور ذیصلاح اقدام نماید.

8- پیمان
با توجه به اینکه لازم است پس از انتخاب مشاور یا پیمانکار، موافقت‌نامه انجام کار با ایشان تنظیم شود، در این مرحله این موافقتنامه در قالب پیمان تدوین و ارائه شده است.

حرف آخر (از کلام گردآورنده)

با توجه به مطالببالا، ایا می‌توان نماتن را معادل ایرانی ITIL دانست؟ و یا حداقل دربرگیرنده بخشی از آن؟ بخصوص اینکه در فاز سوم در ارتباط با پشتیبانی و مواردی ازاین دست هم بحث کرده و یکسری روش مدیریت IT را ارائه می‌کند ؟ در صورتی که جواب مثبت است چرا رویه استفاده از ITIL بجای نماتن در سازمان های دولتی رو به افزایش است ؟

منابع گردآوری این مطلب

 مرجع اصلی نماتن

مهمترین مطلبی که در وب در ارتباط با نماتن پیدا می‌شود. بیشتر مطالب ازاین مستند آورده شده است.

اخباری در ارتباط با نماتن

پرسش و پاسخ‌هایی درارتباط با نماتن

یک بحث در فوروم برنامه نویس در ارتباط با نماتن

خرید کتاب نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزار (نماتن) فاز 2

8 Responses to نماتن چیست ؟

  1. افشار says:

    اینجا ایرانه. خیلی امیدوار نباش.

  2. محمد says:

    نه به نظر من به چای حرف‌هایی مثل «اینجا ایرانه» مفیدتر اینه که به دینامیک به‌کارگیری یک استاندارد توجه کنیم؛ حداقل در موارد مشابه به ما کمک می‌کنه که اگر استانداردی تدوین کردیم لوازم به‌کارگیری‌اش را هم فراهم کنیم. این که از یک استاندارد تدوین شده ولی استفاده نشود اتفاقی منحصر به ایران نیست (مثال‌هایش در حوزه‌ی فا زیاد است)، و استانداردهایی هم وجود دارند که در ایران تدوین شده‌اند و موفق بوده‌اند (مثلاً یونیکد فارسی که الان در همه‌ی وب‌گاه‌های فارسی استفاده می‌شود).
    فکر می‌کنم دلیل این که از ITIL به جای نماتن استفاده می‌کنند چیزی نیست جز عدم پشتیبانی. یعنی یک سیستم/مؤسسه‌ی پشتیبان نماتن که محتوای آموزشی و پشتیبان برایش تولید کند (مثلاً تجربیات مفید، مطالعه‌ی موردی و …)، روی بهبود و گسترش آن کار کند (یعنی برای تدوین نماتن ۱٫۱، نماتن ۲٫۰ و غیره)، در موردش مشاوره بدهد، نظرات، پیشنهادها و انتقادات را در موردش جمع‌آوری کند و شاید مهم‌تر از همه، همان‌طور که گفته‌اید مشاوره بدهد وجود ندارد (حداقل به صورتی قابل دسترسی). به عبارتی می‌شه گفت استاندارد یتیم به نظر میاد. ضمناً فرایند توسعه‌ی استاندارد باید یک فرایند باز باشد، مثلاً توسط یک کنسرسیوم تدوین شود نه به صورت یک قرارداد سفارشی که یک سازمان دولتی با یک شرکت خصوصی می‌بندد. این موضوع به شفافیت بیشتر کمک می‌کند (مثلاً فرایند تدوین استاندارد در مؤسسه‌ی استاندارد خودمون نسبتاً شفافه). طبیعتاً آدم در چنین شرایطی دست و دلش به سمت استانداردی می‌رود که می‌داند پشتیبانی لازم را در آینده‌ی قابل پیش‌بینی خواهد داشت.

  3. محمد says:

    ببخشید نظر بالای من نیاز به اصلاح داره. نمی‌دونم چرا موقع نوشتن نظر متوجه این اشتباهات نشدم.
    «این که از یک استاندارد تدوین شده ولی استفاده نشود» –> «این که از یک استاندارد تدوین شده ولی استفاده نشود»
    «و شاید مهم‌تر از همه، همان‌طور که گفته‌اید مشاوره بدهد» –> «و شاید مهم‌تر از همه، همان‌طور که گفته‌اید اطلاع‌رسانی کند»

  4. محمد says:

    مثل این که من حالم خوب نیست!
    «این که از یک استاندارد تدوین شده ولی استفاده نشود» –> «این که یک استاندارد تدوین شده ولی استفاده نشود»

    (اگه میسره این دو تا نظر رو پاک کنید و اصلاحات رو توی نظر اصلی اعمال کنید – با عرض شرمندگی)

  5. آتي says:

    پس بامبول جديدشون اسمش نماتن ه؟!!! آها مرسي معرفي كردي! تو سازمانها معمولا اجرايي ميشه كم و بيش ! من فكر كردم توافقي بين خودشونه!

  6. sadeq says:

    یکی از مشکلات نماتن این است که ساختارش بر اساس RUP گذاشته شده است و این یعنی تولید مستندات خیلی جزیی و کامل. در نتیجه برای پروژه‌های سریع و کوچک یا تیم‌های کوچک که متدلوژی‌هایی مانند Agile را استفاده می‌کنند، مشکل‌ساز است.
    البته نماتن برای پروژه‌های بزرگ و enterprise طراحی و ساختار خوبی دارد.

  7. افشار says:

    با نظر صادق موافقم.

    ضمنا اگه قراره یک استاندارد ایرانی کپی یک استاندارد خارجی باشد اصلا چه نیازی به ابداع این استاندارد بود؟

  8. کاوه says:

    سلام
    من سه جلد از کتابهای نماتن رو خوندم و در چندمناقصه نرم افزاری هم از اونها استفاده کردم. مشکل بزرگ اینه که مطالب ذکر شده در اون اینقدر کلاسیک و ایده آل گفته شده که وقتی شما اون مطالب رو در Proposal مینویسید همه تصور میکنند که فقط مشغول داستان سرایی هستید بعنوان نمونه در خصوص نحوه تضمین کیفیت نرم افزار و نحوه پیاده سازی نرم افزار. من فکر میکنم این نماتن هنوز خیلی راه درپیش رو داره . نه به دلیل مقاومت شرکت های نرم افزاری بلکه به دلیل بی اطلاعی و تعجب بیش از حد سازمانهای دولتی و یا غیردولتی که مناقصات نرم افزار رو برگزار میکنند

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: